Jak się chronić się przed dezinformacją klimatyczną
- Zachowaj czujność
Zasadnicze znaczenie ma zrozumienie, że dezinformacja jest powszechna i celowo wprowadza nas w błąd. Zdanie sobie z tego sprawy jest pierwszą linią obrony.
- Grunt to przezorność
Warto wyposażyć się w odpowiednie narzędzia do wykrywania dezinformacji i przeciwdziałania jej. Rozpoznawaj sygnały ostrzegawcze, sprawdzaj fakty i rozwijaj umiejętność krytycznej oceny informacji.
- Bądź na bieżąco
Za pomocą dezinformacji klimatycznej próbuje się opóźnić działania w dziedzinie klimatu. Jednak przy wsparciu UE wielu ludzi działa już na rzecz ochrony swoich społeczności. Poznaj ich i odkryj ich historie.
Wiele mówi się o zmianie klimatu, jednak niektóre z przekazywanych informacji celowo wprowadzają w błąd.
Dezinformacja klimatyczna to celowe rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji dotyczących zmian klimatu i działań w tej dziedzinie. Może ona przybierać różne formy – od całkowitego zaprzeczania globalnemu ociepleniu i teorii spiskowych, po subtelniejszą, pozornie niewinną narrację mającą zaciemniać obraz sytuacji.
Ci, którym zależy na rozprzestrzenianiu się dezinformacji klimatycznej, celowo finansują, tworzą i rozpowszechniają treści, które mają utrudniać działania w dziedzinie klimatu. Na przykład próbują podawać w wątpliwość konsensus naukowy lub wpływać na opinię publiczną, aby zmniejszyć pilną potrzebę uregulowania kwestii zanieczyszczenia lub gotowości na skutki zmiany klimatu.
Dyrekcja Generalna Komisji Europejskiej ds. Działań w dziedzinie Klimatu rozpoczęła kampanię ClimateFactsMatter z udziałem ekspertów Europejskiego Obserwatorium Mediów Cyfrowych (EDMO) i EU Disinfo Lab, mającą pomóc w wykrywaniu dezinformacji.
Jak rozpoznać dezinformację klimatyczną
Wskazówka nr 1 POZNAJ PEŁNY OBRAZ SYTUACJIDezinformacja klimatyczna często opiera się na wybiórczych danych. Sprawdź informacje z kilku zaufanych źródeł, aby mieć pełny obraz sytuacji.
Wskazówka nr 2 UWAŻAJ NA FAŁSZYWYCH EKSPERTÓWNiektórzy tzw. eksperci w dziedzinie klimatu w rzeczywistości nimi nie są. Zawsze sprawdzaj, czy podawane przez nich informacje pochodzą z wiarygodnych źródeł.
Wskazówka nr 3 – NIE DAJ SIĘ ZŁAPAĆ W EMOCJONALNE PUŁAPKIDezinformacja często posługuje się prowokacyjnym językiem. Jeżeli dana informacja wywołuje u Ciebie złość lub strach – weź głęboki oddech i sprawdź, czy jest wiarygodna.
Wskazówka nr 4 NIE MA SZYBKIEGO ROZWIĄZANIA PROBLEMU ZMIAN KLIMATYCZNYCHDezinformacja często przedstawia „łatwe” rozwiązania problemu zmiany klimatu. Uważaj, niektóre cudowne rozwiązania są zbyt piękne, aby były prawdziwe.
Wskazówka nr 5: UWAŻAJ NA FAŁSZYWE TREŚCI TWORZONE PRZEZ AIObrazy generowane przez sztuczną inteligencję są powszechnie wykorzystywane w dezinformacji klimatycznej. Jeżeli coś wygląda podejrzanie, powiększ obraz, żeby zobaczyć szczegóły, lub przeprowadź wyszukiwanie według obrazu (tzw. wyszukiwanie wsteczne).
Działania w dziedzinie klimatu na szczeblu UE
Chcesz poszerzyć wiedzę na temat zmiany klimatu i działań w dziedzinie klimatu? Oto kilka wskazówek, gdzie znaleźć więcej informacji.
Zmiana klimatu to realne i poważne zagrożenie
- Z najnowszego sprawozdania podsumowującego Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu, organu ONZ ds. oceny stanu wiedzy na temat zmiany klimatu, wynika, że działalność człowieka – głównie emisje gazów cieplarnianych – bezdyskusyjnie spowodowała globalne ocieplenie.
- Dane z programu Copernicus pokazują, że ocieplenie w Europie przebiega dwa razy szybciej niż w reszcie świata.
- W sporządzonej przez Europejską Agencję Środowiska ocenie ryzyka związanego z klimatem przedstawiono główne – obecne i przyszłe – zagrożenia klimatyczne, przed którymi stoi Europa.
Mieszkańcy UE popierają działania w dziedzinie klimatu
- Z najnowszego badania Eurobarometr na temat zmiany klimatu wynika, że zdecydowana większość Europejczyków (85 proc.) postrzega zmianę klimatu jako poważny problem. 85 proc. respondentów uważa również, że działania w dziedzinie klimatu powinny być priorytetem służącym poprawie zdrowia publicznego, a 83 proc. twierdzi, że lepsze przygotowanie się na skutki zmiany klimatu poprawi jakość życia.
Mimo ogromu wyzwań działania w dziedzinie klimatu przynoszą rezultaty
- Chociaż konieczne są dalsze działania w celu ograniczenia globalnej zmiany klimatu, doświadczenia UE pokazują, że ograniczenie zanieczyszczenia oraz przejście na czystszą energię i transformacja w kierunku społeczeństwa niskoemisyjnego są wykonalne i przyniosą korzyści zdrowiu publicznemu, środowisku i gospodarce.
- Według EEA emisje w UE zmalały o 37 proc. od 1990 r.
- W rocznym sprawozdaniu z postępów działań UE w dziedzinie klimatu przedstawiono obecne najważniejsze strategie polityczne i wyniki w tym zakresie.
Co robi Komisja Europejska, aby zwiększyć odporność społeczeństwa na dezinformację?
Komisja przedstawiła serię konkretnych środków wzmacniających, chroniących i promujących silną i odporną demokrację w całej UE. Działania te mają na celu poprawę naszych wspólnych zdolności do przeciwdziałania zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje oraz dezinformacji, a także wzmocnienie ogólnej odporności społeczeństw i demokracji.
- Dostarczanie informacji opartych na faktach
EuroClimateCheck stale publikuje najnowsze artykuły na temat dezinformacji klimatycznej opracowane przez niektóre z wiodących europejskich organizacji zajmujących się weryfikacją informacji.
Europejski Pakt na rzecz Klimatu podejmuje działania związane z nauką o klimacie i dezinformacją.
W sprawozdaniu na temat stanu klimatu w Europie przeanalizowano warunki klimatyczne w Europie i Arktyce. Przedstawiono w nim kluczowe skutki zmiany klimatu i długoterminowe zmiany.
- Monitorowanie i analiza
Specjalne badanie Eurobarometr na temat zmiany klimatu z 2025 r. po raz pierwszy zawierało pytania dotyczące dezinformacji klimatycznej.
Wynika z niego, że 49 proc. Europejczyków ma trudności z odróżnieniem wiarygodnych informacji na temat zmian klimatu od dezinformacji w mediach społecznościowych, a 52 proc. respondentów uważa, że tradycyjne media w ich kraju nie dostarczają jasnych informacji na temat zmiany klimatu oraz jej przyczyn i skutków.
Dla każdego kraju UE dostępne są zestawienia informacji.
- Upowszechnianie umiejętności korzystania z mediów
Wszyscy musimy krytycznie analizować informacje, które do nas docierają. Umiejętność korzystania z mediów umożliwia nam podejmowanie świadomych decyzji dotyczących udostępnianych treści.
Komponent MEDIA programu „Kreatywna Europa” wspiera międzynarodowe projekty w zakresie umiejętności korzystania z mediów, aby poprawić nasze zdolności do przeciwdziałania dezinformacji.
Pakiet materiałów edukacyjnych dla nauczycieli szkół średnich pomaga pokazać starszym uczniom, jak rozpoznawać dezinformację w internecie.
Przeciwdziałanie dezinformacji klimatycznej – zasoby i narzędzia
Kampanie uświadamiające, takie jak ClimateFactsMatter, stanowią ważny element działań UE na rzecz zwalczania dezinformacji klimatycznej. W kampaniach zwraca się uwagę na ryzyko związane z fałszywymi lub wprowadzającymi w błąd informacjami oraz na metody ich rozpowszechniania.
Dezinformacja klimatyczna stanowi stale ewoluujące zagrożenie. Wiele organizacji międzynarodowych, europejskich i krajowych udostępnia zasoby do wykrywania fałszywych treści.
- Obserwuj nasze kanały na Instagramie i YouTubie, aby uzyskać najnowsze informacje na temat kampanii ClimateFactsMatter i działań w dziedzinie klimatu.
- Zobacz 5 rzeczy, które warto wiedzieć o kwestiach związanych z klimatem i energią.
- Kampania ClimateFactsMatter prowadzona jest z udziałem ekspertów z dwóch wiodących europejskich organizacji monitorujących dezinformację:
- EU DisinfoLab to niezależna organizacja non-profit, która gromadzi wiedzę specjalistyczną na temat dezinformacji w Europie, na przykład na swojej stronie internetowej Climate Clarity Hub.
- Europejskie Forum Monitorowania Mediów Cyfrowych (EDMO) publikuje comiesięczne przeglądy weryfikacyjne i stale aktualizuje swoją mapę weryfikacji faktów, która obejmuje szereg aktualnych tematów, nie tylko dotyczących zmiany klimatu. Warto obejrzeć także materiały szkoleniowe EDMO dotyczące dezinformacji klimatycznej.
- Akademia Działań UE na rzecz Klimatu udostępnia zasoby, które pomogą poszerzyć wiedzę na temat kwestii dotyczących klimatu i sposobów przeciwdziałania dezinformacji klimatycznej. Oferuje również wskazówki, jak rozmawiać o kwestiach dotyczących klimatu z osobami o odmiennych poglądach.
- Przewodnik biblioteczny Komisji Europejskiej na temat dezinformacji klimatycznej zapewnia dostęp do informacji związanych z dezinformacją klimatyczną publikowanych przez organy europejskie, a także do opracowań międzynarodowych naukowców i ośrodków analitycznych.
- Na stronie internetowej ONZ Myth Busters można zapoznać się z najważniejszymi badaniami naukowymi na temat zmiany klimatu.
The ClimateFactsMatter handbook
As part of the Climate Facts Matter campaign, we have produced a little handbook to help you keep everything you need to know about climate disinformation close to hand. It summarises some of the key points to remember in order to spot when you’re being misled.
